మకర సంక్రాంతి వెనుక వేల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. వేదాలు, పురాణాలు, మహాభారతం నుంచి ఈ పండుగ ఉద్భవించింది.

సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించే ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలాన్ని జరుపుకునే పంటల పండుగ, ద్రావిడ్ మూలాలు కలిగి ఉంది.

పురాణ కథలు & ఉదాహరణలు

భగీరథుడు & గంగావతరణం: మహాభారతం, పురాణాల ప్రకారం రాజు భగీరథుడు 60,000 పూర్వీకుల ఆత్మలకు తర్పణం కోసం గంగాను భూమికి తెచ్చాడు.

మకర సంక్రాంతి రోజు గంగమ్మ భూమి స్పర్శించింది. ఆ రోజు స్నానాలు, తర్పణాలు పితృపుణ్యాలు ఇస్తాయని నమ్మకం. తెలంగాణలో గంగ ఘాట్లలో ఈ స్నానాలు జరుగుతాయి.

భీష్మాచార్య మొక్షం: మహాభారతంలో కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అర్జున బాణాలతో పడిన భీష్ముడు మకర సంక్రాంతి రోజు తన ప్రాణాలు ఇచ్చాడు.

ఉత్తరాయణంలో మరణం మొక్షాన్నిస్తుందని ఎంచుకున్నాడు. ఈ కథ ఉత్తరాయణ పవిత్రతను చెబుతుంది.

సంకరాసుర వధ: పురాణాల్లో సంకరాసుర అనే రాక్షసుడిని దేవత సంక్రాంతి మకర సంక్రాంతి రోజు హరించింది.

ఈ కథకు దేవత పేరు సంక్రాంతి అని, పండుగ పేరు అలా వచ్చిందని చెబుతారు.

తెలంగాణలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత

తెలంగాణలో సంక్రాంతి ‘పెద్ద పండుగ’గా పిలుస్తారు. ద్రావిడ్ సంస్కృతి మూలాలు కలిగి, వ్యవసాయ పంటలకు కృతజ్ఞత. కాకతీయుల కాలం నుంచి వరంగల్ ప్రాంతంలో ఈ పండుగ ఘనంగా జరిగింది.

గ్రామాల్లో హరిదాసులు, గంగిరెద్దులు (సజ్జన షాళ్ళు) ఇంటింటి తిరిగి ప్రశాంతి పలుకుతూ వస్తారు—ఇది శతాబ్దాల నాటి సంప్రదాయం.

• హరిదాసులు: విష్ణు భక్తులు హరి పాటలు పాడి, దేవతలు, పితృదేవతల ప్రశాంతి కోరుతారు. తెలంగాణ గ్రామాల్లో భోగి నుంచి కనుమ వరకు.

• గంగిరెద్దులు: మొక్కలతో అలంకరించిన ఎద్దులు రైతు సంపద చిహ్నం. ఇవి గ్రామాల్లో తిరిగి భూమి ఫలవంతత కోరుతాయి.

ఇతర చారిత్రక ఉదాహరణలు

శని-సూర్య కథ: శనిశ్వరుడు తండ్రి సూర్యుని పొరుగు చూడటానికి మకర సంక్రాంతి రోజు మాత్రమే వస్తాడని పురాణం. ఈ రోజు శని దోష నివారణకు తైల దానం.

వేదాల్లో ఉత్తరాయణం: ఋగ్వేదం, తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణాల్లో ఉత్తరాయణాన్ని పవిత్రంగా వర్ణించారు. ద్రావిడ్ డెల్యూజ్ (మత్స్య పురాణం) కథలో డ్రవిడ రాజులు ఈ పండుగ జరుపుకున్నారు.

కాకతీయులు & చోళులు: వరంగల్ కాకతీయుల కాలంలో సంక్రాంతి మేళాలు, గాలిపటాలు జరిగేవి. తమిళనాడులో పొంగల్‌గా, తెలంగాణలో పెద్ద పండుగగా.

ఈ చారిత్రక నేపథ్యం సంక్రాంతిని కేవలం పండుగకు మించి ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వారసత్వంగా చేస్తుంది.