గ్రామాల పాలనలో పంచాయతీ వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. భారతదేశంలో గ్రామాలలో పంచాయతీ వ్యవస్థ ఎలా ప్రారంభమైంది? బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో జరిగిన మార్పులు ఏమిటి? ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మరియు తెలంగాణలో పంచాయతీ చట్టాలు ఎలా అమలులోకి వచ్చాయి? అనే అంశాలను ఈ వ్యాసంలో వివరంగా తెలుసుకుందాం.

బ్రిటిష్ పాలనలో పంచాయతీ వ్యవస్థ

లాటరీ విధానంలో అమలులో ఉన్న పంచాయతీ వ్యవస్థను దేశంలో ఆంగ్లేయుల పాలన సమయంలో, గవర్నర్ జనరల్‌గా కారన్ వాలిస్ ఉన్నప్పుడు రద్దు చేశారు. అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం స్థానిక స్వయంపాలనపై పరిమితులు విధించింది.

అయితే 1884లో రద్దు చేసిన పంచాయతీ వ్యవస్థను లార్డ్ రిప్పన్ రాజప్రతినిధిగా వచ్చిన తరువాత నూతన హంగులతో పునరుద్ధరించారు. ఆయన బ్యాలెట్ ఎన్నికల విధానానికి శ్రీకారం చుట్టడంతో, లార్డ్ రిప్పన్‌ను స్థానిక సంస్థల పితామహుడుగా పిలుస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పంచాయతీ చట్టాల అభివృద్ధి (తెలంగాణ)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పంచాయతీ చట్టం 1964లో అమలులోకి వచ్చింది. అయితే అంతకు ముందు వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు చట్టాలు అమలులో ఉండేవి.

• మద్రాసు గ్రామ పంచాయతీ చట్టం – 1950 (ఆంధ్ర ప్రాంతం)
• హైదరాబాద్ గ్రామ పంచాయతీ చట్టం – 1956 (తెలంగాణ ప్రాంతం)

1959లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పంచాయతీ సమితులు, జిల్లా పరిషత్ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చి, ఆంధ్ర మరియు తెలంగాణ ప్రాంతాలకు వేర్వేరుగా ఉన్న పంచాయతీ చట్టాలను రద్దు చేశారు. ఈ చట్టాలను క్రోడీకరించి, 1964లో ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామ పంచాయతీ చట్టం రూపొందించారు. అనంతరం రాష్ట్రం అంతటా పంచాయతీ ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో కూడా ఇపుడు ఇదే వ్యవస్థ ఉంది.

పంచాయతీ అనే పదానికి అర్థం

పురాతన కాలంలో గ్రామాల్లో సాధారణ సమస్యల పరిష్కారానికి ‘పంచాస్’ అనే అయిదుగురు సభ్యులతో కూడిన ఒక మండలి ఉండేది. ఈ అయిదుగురు పెద్దలు గ్రామ వివాదాలను పరిష్కరించేవారు.
‘పంచాస్’ అనే పదమే కాలక్రమంలో పంచాయతీగా మారింది.

ముగింపు

గ్రామాల్లో ప్రజల స్వయంపాలనకు పంచాయతీ వ్యవస్థ పునాది వంటిది. బ్రిటిష్ పాలన కాలం నుంచి ప్రారంభమైన మార్పులు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చట్టాల రూపంలో అభివృద్ధి చెంది, నేటి ప్రజాస్వామ్య గ్రామ పాలనకు బలమైన ఆధారంగా నిలిచాయి.